Tạp chí Việt

Blog học tập

Mô tả
Mô tả

Tư tưởng chính trị phương Tây cận đại

a) Đặc điểm lịch sử xã hội – chính trị 
Bắt đầu từ thế kỷ XV, ở Tây Âu chế độ phong kiến với nền sản xuất nhỏ và các đạo luật hà khắc bước vào thời kỳ tan rã. Sự xuât hiện các công trường thủ công ở Anh, Pháp, Italia…đã thay thế cho nền kinh tế kém phát triển. Công cụ lao động được phát triển đã đẩy mạnh quá trình sản xuất. Thị trường trao đổi hàng hóa giữa các nước được mở rộng. 

Các nước tư bản chủ nghĩa sớm phát triển như Anh, Pháp, Tây Ban Nha… thi nhau xâm chiếm thuộc địa, khai thác tài nguyên thiên nhiên ở các nước kém phát triển, mở rộng thị trường tiêu thụ hàng hóa. Những mầm mống của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa xuất hiện trước hết là ở Italia, nước được coi là quốc gia tư bản sớm nhất Tây Âu, tiêu biểu cho nền văn minh nhân loại thời kỳ này. Tiếp đó là cuộc cách mạng tư sản Pháp đã đánh dấu sự sụp đổ của chế độ phong kiến. 

Vào thế kỷ XVI – XVII thành phần kinh tế tư bản chủ nghĩa ngày càng phát triển mạnh, sự lớn mạnh của công nghiệp và thương mại. Song chế độ quân chủ với sở hữu ruộng đất của mình đã kìm hãm sự phát triển của sức sản xuất, diễn ra sự mâu thuẫn gay gắt. Giai cấp tư sản đang trưởng thành và lớn mạnh ở các nước phát triển nhất không thể khoan nhượng với chế độ chuyên chế phong kiến. Những tư tưởng chính trị mới đã xuất hiện muốn tách các vấn đề nhà nước và pháp quyền ra khỏi tôn giáo. 

b) Các nhà tư tưởng chính trị tiêu biểu. 
J.Lốccơ (1632 - 1704) 
Ông là một nhà triết học duy vật người Anh, là một nhà tư tưởng chính trị lớn. Tư tưởng chính trị của ông tập trung trong tác phẩm “quyền lực dân sự”. - Pháp quyền tự nhiên: Đó là hành động từ ý chí cá nhân lên bằng trật tự nội tại sẵn có ở bản chất con người. Nó xuất hiện như là pháp quyền hợp pháp duy nhất, là cái có khẳ năng duy nhất, là cái có thể được thừa nhận duy nhất. Tư tưởng có ý nghĩa quyết định của ông là chuyển pháp quyền tự nhiên sang tự do cá nhân. 

- Nguồn gốc và bản chất của quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước. Theo ông quyền tự nhiên của con người là bất khả xâm phạm. Đó là quyền được sống, quyền tự do, quyền sở hữu. Sự vận động tự nhiên của xã hội dẫn đến tình trạng người dư thừa, kẻ thiếu đói, xã hội rơi vào tình cảnh mất an ninh, quyền tự nhiên của mỗi cá nhân bị xâm phạm. Để bảo vệ những quyền tự nhiên đó mà con người, mọi thành viên trong xã hội cùng ký kết hình thành chính quyền. Đó là cơ quan quyền lực chung mà chức năng gốc của nó là bảo vệ những quyền tự nhiên của mỗi con người. Từ đó ông đưa ra kết luận: 23 

+ Quyền lực nhà nước, về bản chất là quyền lực của dân, quyền lực của dân là cơ sở, nền tảng của quyền lực nhà nước. Nhà nước thực hiện sự ủy quyền của dân + Nhà nước xã hội chính trị - xã hội công dân, thực chất là một “khế ước xã hội”, trong đó công dân nhượng một phần quyền của mình để hình thành quyền lực chung – quyền lực nhà nước. Nhà nước với quyền lực chung đó điều hành, quản lý…. Xã hội nhằm bảo toàn những quyền tự nhiên của mỗi cá nhân công dân. 

+ “Bảo toàn quyền tự nhiên của mỗi cá nhân cong nười” đó là tiêu chí cơ bản xác định giứoi hạn và phạm vi hoạt động của nhà nước. Đi qua giới hạn này, chính quyền dễ trở thành chuyên chế. - Phân quyền – “Tất yếu kỹ thuật” của những thể chế chính trị tự do. Ông đã phác họa vạch ra những yêu cầu có tính chất “tất yếu kỹ thuật” cho việc thiết kế của thể chế chính trị sau khi lật đổ chuyên chế, coi tự do là giá trị chủ đạo. 

S.L. Môngtexkiơ (1689 - 1755) 
Ông là một nhà tư tưởng chính trị vĩ đại người pháp. Tác phẩm chính “Tinh thần luật pháp” - Học thuyết về nguồn gốc nhà nước Ông cho rằng nhà nước xuất hiện ở một trình độ phát triển nhất định của xã hội loài người. Quy luật đầu tiên của con người là hòa bình, quy luật thứ 2 là mong muốn kiếm thức ăn cho mình, quy luật thứ 3 là nhu cầu hỗn hợp (con người giao tiếp với nhau), quy luật thứ 4 là con người là mong muốn sống trong xã hội (lập gia đình, giao tiếp, xã hội, nhà nước). 

Nhà nước chỉ xuất hiện một cách tất yếu khi trong xã hội xuât hiện tình trạng chiến tranh mà không thể chấm dứt bằng bạo lực. Nhà nước là sản phẩm của những mâu thuẫn không thể điều hòa được. - Lý luận về chính phủ Ông đưa hai khái niệm cơ bản là bản chất và nguyên tắc của nhà nước. Bản chất là quan hệ giữa người cầm quyền và người bị quản lý. Bản chất quy định và thể hiện cơ cấu, từ đó sinh ra luật chính trị, luật tổ chức chính phủ, luật hiến pháp. 

Nguyên tắc là cái làm cho chính phủ hoạt động Từ bản chất và nguyên tắc đó ông đã nghiên cứu các hình thức nhà nước. + Nền cộng hòa dân chủ: quyền lực tối thượng là trong tay nhân dân, nguyên tắc của hó là đức hạnh chính trị, yêu tổ quốc đặt lợi ích công lên trên lợi ích riêng. + Nền cộng hòa quí tộc: quyền lực nằm trong tay một vài người, về nguyên tắc, tập trung ở đức tính ôn hòa. + Nền quân chủ chính thống: quyền lực nằm trong tay một người, nguyên tắc là danh dự 

- Các thể chế chính trị tự do – học thuyết về sự phân quyền 24 Theo ông tự do chính trị của công dân đó là quyền mà người ta có thể làm mọi cái mà pháp luật cho phép. Như vậy, tự do chính trị chỉ có ở những quốc gia mà tất cả quan hệ đều được pháp luật công nhận. Theo ông thể chế chính trị tự do phải là thể chế chính trị mà trong đó quyền lực tối cao được phân chia thành 3 quyền, lập pháp, hành pháp, tư pháp, sao cho 3 quyền này cân bằng và kiềm chế lẫn nhau. 

J.Rutxô (1712 - 1778) 
Là nhà tư tưởng vĩ đại pháp, có đóng góp to lớn vào học thuyết chính trị. Tác phẩm chính của ông là “khế ước xã hội”. - Tư tưởng cách mạng dân chủ tư sản – chủ nghĩa tự do cấp tiến Ông cho rằng sự vận động từ trạng thái tự nhiên sang xã hội cso hai mốc quan trọng, đó là sự xuất hiện luyện kim và nông nghiệp, tạo sự xuất hiện chế độ tư hữu, nảy sinh khoảng cách giàu nghèo và bất công xã hội. 

Con người có xu hướng liên kết với nhau để thoát khỏi sự diệt vong vật chất và từ đó xã hội công dân ra đời. - Những giá trị trong học thuyết chủ quyền tối thựợng của nhân dân: để vương lên đạt tới tự do, thủ tiêu chuyên chế, ông chủ chương nhượng quyền của mỗi cá nhân thành viên, để tập trung hinh thành quyền lực chung tối cao – quyền lực tối thượng của nhân dân. 

Quan niệm của Rutxo về các loại hình chính phủ. + Chính phủ dân chủ: là chính phủ lý tưởng, ở đây hành pháp gắn với lập pháp 

+ Về chính phủ quân chủ: ông thừa nhận chính phủ quân chủ với điều kiện nền quân chủ phải được chấp nhận bởi toàn thể nhân dân, nghĩa là phải được dân bầu ra và cai trị bằng pháp luật. 

+ Chính phủ quí tộc: ông tán thành dân chủ quý tộc tức là chính phủ chịu sự chi phối của những quyền lực nhân dân do một số ít người. Đảm bảo sự tuyển chọn, trước khi đưa ra quyết định