29 May 2016

Quá trình hình thành và phát triển của quyền lực chính trị

Quá trình hình thành và phát triển của quyền lực chính trị gắn liền với sự ra đời và phát triển của giai cấp và Nhà nước. Trong thời kỳ cộng sản nguyên thuỷ, khi chưa có sự phân chia giai cấp và chưa xuất hiện nhà nước, quyền lực chính trị chưa xuất hiện. Buổi đầu, quyền lực - tồn tại trong các thị tộc, bộ lạc là thứ quyền lực xã hội. 

Quyền lực này nằm trong tay một số ít những tộc trưởng, những người đứng đầu bộ lạc hoặc liên minh các bộ lạc, là thứ"quyền lực dựa trên uy tín cá nhân và sự suy tôn có tính tự nhiên của các thành viên thị tộc, bộ lạc"(4) Chỉ đến khi nền sản xuất xã hội phát triển tạo ra của cải dư thừa, lúc đó mới xuất hiện sự tư hữu của cải xã hội của một nhóm người. Sở hữu tư nhân xuất hiện một mặt đẩy xã hội tới trạng thái phân hoá - người có tư liệu sản xuất, người không có tư liệu sản xuất, mặt khác làm xuất hiện giai cấp 4 TS. Trần Thái Dương: Hỏi đáp những tri thức cơ bản môn lý luận nhà nước và pháp luật. NXB Tư pháp, Hà Nội, 2004, tr27. trong xã hội. Giai cấp nắm giữ địa vị kinh tế điều hành xã hội bằng cách ban hành các quy phạm pháp luật, đồng thời họ lập ra một bộ máy cưỡng chế để thực thi pháp luật. Đến đây, quyền lực chính trị xuất hiện với hình thức là sức mạnh cưỡng chế của một giai cấp đối với các giai cấp khác và toàn xã hội. Như vậy, quyền lực chính trị xuất hiện dựa trên hai nguyên nhân và điều kiện sau: 

Thứ nhất, sự xuất hiện chế độ tư hữu về tài sản Thứ hai, sự phân chia xã hội thành các giai cấp đối kháng không thể điều hoà được, mâu thuẫn gia cấp ngày càng gay gắt. Viết về điều này, Ăngghen khẳng định:"Quyền lực chính trị không phải là quyền lực từ bên ngoài áp đặt vào xã hội, mà là một lực lượng nảy sinh từ xã hội, một lực lượng tựa hồ như đứng trên xã hội, có nhiệm vụ làm dịu bớt những xung đột và giữ cho sự xung đột đó nằm trong vòng trật tự"(5) Chế độ chiếm hữu nô lệ ra đời chấm dứt sự tồn tại của xã hội Cộng sản nguyên thuỷ. Quyền lực chính trị được nắm giữ trong tay ai cấp chủ nô. Do những điều kiện khác nhau của lịch sử và đặc thù các cộng đồng, lãnh thổ khác nhau, quyền lực chính trị đã hình thành gắn liền với các phương thức hình thành Nhà nước sau: 5 C. Mác- Ph. Ănghen toàn tập, Tập 6, NXB Sự Thật, Hà Nội, 1984, tr266. 34 

- Phương thức Aten: Là phương thức hình thành nhà nước thuần tuý, cổ điển nhất, hoàn toàn do sự đối kháng giai cấp đến mức gay gắt trong lòng xã hội- nô lệ và chủ nô. - Phương thức Rôma cổ đại: Với sự ra đời của nhà nước Rôma là kết quả của cuộc đấu tranh thắng lợi giữa những người bình dân sống ngoài thị tộc Rôma chống lại giới quý tộc cả các thị tộc Rôma - Phương thức Giéc - manh: Nhà nước Đức cổ đại phát sinh từ cuộc đấu tranh chinh phục các miền đất rộng lớn của các xứ khác. 

- Phương thức phương Đông cổ đại: Đây là phương thức đặc thù hình thành các Nhà nước phương Đông cổ đại. Nhà nước không phải ra đời từ sự đấu tranh gay gắt giữa các giai cấp đối kháng mà trước hết xuất phát từ nhu cầu thực tế của xã hội, cần phải có một trung tâm đủ sức mạnh tổ chức, tập hợp sức của muôn người, đoàn kết để chống chọi với thiên nhiên, phát triển nền sản xuất nông nghiệp như các công việc đắp đập, đào kênh dẫn nước tưới tiêu, chống lụt....là những công việc vốn vượt ra khỏi tầm kiểm soát của các tổ chức thị tộc, bộ lạc(6) . 

Tuy nhiên, dù ở phương thức nào, dần dần quyền lực chính trị cũng trở nên tập trung trong tay giai cấp thống trị- biến thành công cụ bạo lực để trấn áp giai cấp khác. 6 Theo TS. Trần Thái Dương: Hỏi đáp những tri thức cơ bản môn lý luận nhà nước và pháp luật. NXB Tư pháp, Hà Nội, 2004, tr30. Dưới chế độ Phong kiến: Quyền lực chính trị tập trung trong tay của giai cấp địa chủ, quý tộc, phong kiến. Chế độ quân chủ chuyên chế được thành lập với việc quyền lực tập trung trong tay một vị Vua- nhân danh trời (Thiên tử). 

Ở các nước phương Tây "tính tập quyền, chuyên chế không mạnh như ở các nước phương Đông"(7) . Lúc này quyền lực chính trị trở thành sức mạnh đàn áp giai cấp nông dân, tiểu thủ công nghiệp và thương nhân. Khi chế độ tư sản thay thế chế độ phong kiến vào thế kỷ XVI- XVII, có một bước đột phá trong quan niệm về quyền lực chính trị. "Lúc này quyền lực nhà nước được thiết lập trên nguyên tắc xuất phát từ nhân dân"(8) . 

Chế độ quân chủ nhiều nước bị bãi bỏ. Ở một số nước vẫn duy trì chế độ quân chủ nhưng quyền lực chính trị bị suy giảm. Sở dĩ có điều này một mặt do các cuộc cách mạng tư sản hoặc cải cách dân chủ không triệt để, mặt khác nhiều quốc gia không muốn đất nước sảy ra những biến đổi xã hội to lớn, đoàn kết quốc gia, ổn định xã hội để phát triển kinh tế. Chế độ xã hội chủ nghĩa ra đời trên nền tảng lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác- Lênin, quyền lực chính trị đã phát triển 7 PGS. TS Thái Vĩnh Thắng- PGS. TS Nguyễn Đăng Dung - Nguyễn Chu Dương. Thể chế chính trị các nước châu Âu. NXB Chính trị Quốc gia. Hà Nội, 2008, tr25. 8 

Khái niệm "nhân dân" trong các chế độ tư sản thời kỳ đó bao gồm những người da trắng, những người có sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, không bao gồm phụ nữ, những người da đen và những người vô sản. 35 lên một bước cao. Quyền lực lúc này thực sự xuất phát từ nhân dân, của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. 

Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa đã cho phép quyền lực chính trị thực sự xuất phát từ nhân dân- trong đó đặt trên nền tảng liên minh giai cấp công nhân- giai cấp nông dân và nhân dân lao động. Ngày nay, Quyền lực chính trị không chỉ là Quyền lực Nhà nước mà còn là quyền lực của các lực lượng chính trị khác trong Hệ thống chính trị.

Điểm 4.6/5 dựa vào 87 đánh giá
  • Bếp Phượng : Giảm giá cho thành viên Click xem
  • Hồng Phượng Store : Giảm giá các mặt hàng cho gia đình Click xem
  • GoodStore.vn : Tinh bột nghệ đang khuyến mãi giá gốc Chi tiết

Bài viết liên quan